Obnova Almaškog kraja – istorijskog jezgra Novog Sada

Almaški krajnije običan kvart. Radi se o jedinstvenom delu Novog Sada koji je sačuvao izgled i duh starog grada. Nažalost, uprkos svojoj važnosti, naselje je decenijama bilo zapostavljeno i nedovoljno prepoznato kao prostor od posebnog značaja. Ipak, odnos se polako menja i Almaški kraj ponovo zauzima svoje zasluženo mesto.

U nastavku teksta, predstavićemo vam ovaj deo Novog Sada, njegov značaj i pravce u kojima se odvija njegova zaštita, obnova i razvoj.

GDE SE UOPŠTE NALAZI ALMAŠKI KRAJ?

Almaški krajse nalazi u najužem gradskom jezgru Novog Sada i predstavlja jednu od njegovih najstarijih urbanih celina. Njegove ulice, kuće i prostorna struktura imaju izuzetnu kulturnu i istorijsku vrednost, jer svedoče o ranim fazama razvoja grada, i načinu života njegovih prvih stanovnika.

Zauzima oko 23 hektara i nalazi se u jugoistočnom delu Novog Sada, uglavnom na području Podbare.

Granice Almaškog kraja čine:

• Temerinska ulica na zapadu
• Pašićeva ulica na jugu
• Lončarska, Zemljane ćuprije i Đorđa Rajkovića na istoku
• i Almaška ulica na severu (iako se delovi naselja prostiru i severno od nje).

ISTORIJAT ALMAŠKOG KRAJA

Smatra se da je Almaški kraj nastao početkom 18. veka, kada su se stanovnici sela Almaša naselili na prostoru tadašnjeg Petrovaradinskog šanca, iz kojeg se kasnije razvio Novi Sad. Područje je bilo pretežno močvarno, ispresecano barama i kanalima, što je snažno uticalo na njegov urbanistički razvoj i karakteristične uske i krivudave ulice.

Jedna od poznatijih je Lađarska ulica, koja je ujedno i najuža ulica u Novom Sadu, sa širinom od svega 2.5 metra. Sve do sredine 20. veka, u pojedinim delovima Almaškog kraja moglo se doći i čamcima.

I danas je ovo naselje prepoznatljivo po svojoj intimnoj atmosferi i niskim porodičnim kućama, od kojih su neke građene od zemlje, trske i drveta. U njegovom središtu, nalazi se Almaška crkva, podignuta 1730. godine, kao jedno od najznačajnijih obeležja kraja.

Almaški kraj bio je i mesto okupljanja brojnih intelektualaca, umetnika i uglednih građana, koji su ostavili trajan trag u kulturnoj i društvenoj istoriji Novog Sada. Među njima se izdvajaju porodica Hadži, Laza Kostić, Đura Daničić, Jovan Jovanović Zmaj i mnogi drugi.

POSLEDICE NEPLANSKE GRADNJE

Nakon Drugog svetskog rata, veći deo Podbare i Almaškog kraja stavljenje pod režim zaštite, ali bez neke značajne institucionalne i finansijske podrške. Održavanje objekata bilo je prepušteno njihovim vlasnicima, koji često nisu imali dovoljno sredstava za zahtevnu i skupu sanaciju starih kuća. Zbog toga je ovaj deo grada postepeno gubio na funkcionalnosti i atraktivnosti.

Istovremeno, intenzivna gradnja je zahvatila i pojedine delove Almaškog kraja, na veoma agresivan i neusklađen način. Na mestu nekadašnjih porodičnih kuća podizani su višespratni stambeni kompleksi. Toje dodatno opteretilo već uske ulice i neadekvatnu komunalnu infrastrukturu, istovremeno narušavajući prostornu i ambijentalnu celinu kraja.

PLANOVI BUDUĆEG URBANISTIČKOG RAZVOJA

U proleće 2023. godine, započeti su radovi na urbanoj transformaciji Almaškog kraja, prema urbanističko-arhitektonskom projektu koji je izradio Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Novog Sada.

Projekat obuhvata sledeće radove:

• Rekonstrukcija preko 600 fasada i krovova.
• Zamena podzemne infrastrukture (kanalizacija, toplovod, elektro i optičke mreže).
• Uređenje oko 20 ulica u ukupnoj dužini od oko 6.5 kilometara.
• Obnova parternih površina i urbanog mobilijara (vraćanje kamene kaldrme i starih fenjera).
• Rekonstrukcija Almaškog kolektora.
• Podizanje novih zelenih površina sa savremenim sistemima za navodnjavanje, i sadnim jamama koje su prilagođene podzemnoj infrastrukturi (planira se sadnja oko 500 sadnica visokog rastinja).
• Rešavanje problema parkiranja (regulisanje parkiranja za stanare, izgradnja javnih garaža, kontrolisanje ulaska vozila u pešačke zone).

Važno je napomenuti da se ne radi samo o obnovi fasada i “šminkanju” ulica, već o očuvanju identiteta jednog od najstarijih novosadskih kvartova. Cilj projekta je zaštita istorijskog nasleđa, na način koji istovremeno odgovara savremenim potrebama građana, i svakodnevnom životu u naselju.

A kako bi se što manje remetio život stanovnika, radovi se sprovode postepeno, u nekoliko faza.

– U prvoj fazi obuhvaćene su ulice Zlatne grede i Skerlićeva, nakon čega su radovi nastavljeni u Pašićevoj ulici, ulicama Milovana Vidakovića i Đorđa Jovanovića, kao i u delu ulice Save Vukovića.

– Druga faza podrazumeva radove u Ulici Save Vukovića u zoni Svetosavske ulice, kao i uređenje ulica Zemljane ćuprije, Lađarske, Milana Rakića, Đorđa Rajkovića, Koste Hadžije Mlađeg i Marka Nešića.

– U narednim etapama obnova će se sprovoditi u ulicama Matice srpske i na Trgu Marije Trandafil, kao i u ulicama Almaškoj, Sterijinoj, Svetosavskoj, Tekelijinoj, Ivana Gundulića, Daničićevoj, Miloša Obilića, Pećkoj i Petra Kočića.

ZAVRŠNE REČI

Obnovom Almaškog kraja Novi Sad vraća u život svoje istorijsko jezgro i jedan od najautentičnijih delova grada. Spoj očuvanog nasleđa, unapređene infrastrukture i savremenih urbanih rešenja, omogućiće da ovaj kvart ponovo postane mesto susreta prošlosti i sadašnjosti, i prostor koji oplemenjuje.

Da li ste skoro bili u Almaškom kraju u Novom Sadu? Jeste li videli radove? Obavestite nas o svojim razmišljanjima i impresijama, u komentarima ispod teksta. Hvala!

Ključne reči: Almaški kraj, Novi Sad, obnova Almaškog kraja,

Izvor naslovne slike https://visitdistrikt.rs/media/2020/11/IMG_3803-1536×1024.jpg
Lađarska ulica https://visitdistrikt.rs/media/2020/11/IMG_3777-1536×1024.jpg

Izvor slike: https://www.udruzenjepreduzetnikans.com/razbibriga/Almaska_3%201.jpg